دکتر مصدق در هنگام دستگیری

گفتار زنده یاد داریوش فروهر

در رابطه با وقایع قبل از کودتا و
بویژه روز کودتای 28 مرداد 1332


برای شنیدن قسمت اول این گفتار اینجا کلیک کنید 
برای شنیدن قسمت دوم این گفتار اینجا کلیک کنید        

با تشکر از دفتر اروپائی حزب ملت ایران
بخاطر در اختیار گذاشتن این گفتار

تصاویر                   شعر                کتب

قسمت ویژه 28 مرداد 1332:       مصاحبه ها          مقالات

کودتای 28 مرداد 1332
عواقب آن و دولت مصدق

دوران کوتاه دولت ملی مصدق - اردیبهشت 1330 تا 28 مرداد 1332 - را میتوان به دو دوره تقریبا مشخص تقسیم کرد: دوره اول تا سی تیر 1331 - دوره وفاق ملی، که برنامه دولت فقط و در درجه نخست در اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت و برخورد با مسائل ناشی از درگیری با شرکت نفت انگلیس و ایران و دولت بریتانیا خلاصه میشد. دوره دوم پس از قیام ملی سی ام تیر با دولت مصدق و مجلس هفدهم شروع میشود و با کودتای 28 مرداد خاتمه مییابد. در این دوران مصدق با اخذ اختیارات از مجلس به اصلاحاتی عمیق و همه جانبه در زمینه های ذیل دست میزند: روابط ارضی، ایجاد حداقل روابط دموکراتیک در دهات، تشکیل انجمن شهر با حق رای و شرکت زنان، برقراری بیمه های اجتماعی کارگران، پیشبرد سیاست اقتصاد بدون نفت و پیشبرد شعار شاه باید سلطنت کند نه حکومت
در این زمینه بیشتر بخوانید

نطق تاريخی دکتر مصدق در دادگاه لاهه


در جایی که دول بزرگی چون کشورهای متحده ی آمریکا و فرانسه، احتیاط را به پایه یی برسانند که تعیین حدود صلاحیت ملی را موکول به تشخیص خود کرده باشند، بر ملت کوچکی مانند ایران چه بحثی خواهد بود اگر صلاحیت دیوان را در حدود منشور ملل متفق و اعلامیه خود محدود نموده، اجازه ندهند به هیچ عنوان به آن حدود تخطی شود
نباید از آقایان این حقیقت را پنهان کنم که در نزد ما ایرانیان، تشویش جلوگیری از هرگونه علمی که در حکم مداخله در صلاحیت ملی باشد، شدیدتر از سازمان ملل است و علت هم این است که ما ملل شرق، سالیان دراز مزه ی تلخ موسسات اختصاصی و استثنایی را که صرفا به منظور تامین بیگانگان به وجود آمده بوده، چشیده و به چشم خود دیده ایم که کشور ما میدان رقابت سیاست های استعماری بوده و ضمنا پی برده ایم که متاسفانه علی رغم آن همه امید و آرزو، جامعه ملل و سازمان ملل متحد نتوانسته اند به این وضع اسفناک که شرکت سابق نفت ایران و انگلیس در پنجاه سال اخیر مظهر برجسته ی آن بود، خاتمه دهند
این سخنرانی را بخوانید

مصاحبه ابوالحسن بنی صدر

در رابطه با کودتا در ایران و
بویژه کودتای 28 مرداد 1332



با رادیو صدای آزادگان

برای شنیدن این مصاحبه اینجا کلیک کنید 

خاطرات خسرو سیف
از کودتای 28 مرداد


قصه شهر سنگستان

 کودتای 28 مرداد سال 32 به روایت م. امید
.....
وسنگستان گمنامش
که روزی روزگاری شبچراغ روزگاران بود؛
،نشید همگنانش، آفرین را ونیایش را
سرود آتش و خورشید و باران بود؛
،اگر تیر و اگر دی، هرکدام وکی
به فرِ سور آذین ها بهاران در بهاران بود؛
!کنون ننگ آشیانی نفرت آبادست، سوگش سور
چنان چون آبخوستی روسپی، آغوش زی آفاق بگشوده
،در او جاری هزاران جوی پر آب گل آلوده
و صیادان دریا بارهای دور
و بردنها و بردنها و بردنها
و کشتیها و کشتیها و کشتیها
»...و گزمه ها و گشتیها

متن کامل این شعر را اینجا بخوانید

تظاهرات در خیابانهای تهران از 28 مرداد

حمله به خانه مصدق در روز کودتا

پیام دکتر مصدق به
جوانان و دانشجویان

شرکت نفت ایران و انگلیس از یک امتیازی که در 1901 از طرف یک پادشاه بیخبر مطلق العنان به یک فرد استرالیائی موسوم به دارسی اعطاء شده بود بوجود آمد. حریف زیرک 32 سال نیز بر مدت قرارداد سابق افزود تا در مقابل میلیونها لیره نفع سالانه ملت ایران را با پرداخت مبلغ ناچیزی سرگرم نگه دارد، بیگانگان در اثر آن در رفاه زندگی کنند و 18 میلیون ملت ایران مالک حقیقی آن ثروت در آتش فقر بسوزند و دولت ایران نتواند نقشه های اصلاحات - بهداشت - فرهنگ و توسعه کشاورزی را در مملکت فراهم سازد. ما بسوزیم تا دیگران خوش باشند، ما بمیریم تا دیگران زندگی کنند
در این زمینه بیشتر بخوانید

خاطرات ابراهیم گلستان
از روز 28 مرداد

جنبش ملی در مرداد

تاریخ عملیات سری سیا
TPAJAX
در 28 مرداد سال 1332
برای سرنگونی مصدق
نخست وزیر ایران

دکتر دونالد ن. ویلبر

خلاصه این گزارش را بخوانید

ترجمه کامل: با مراجعه به ابوالحسن بنی صدر
انتشار برای اولین بار در روزنامه انقلاب اسلامی
تاریخ نگارش: مارس 1951
تاریخ انتشار: اکتبر 1999


مصدق
بزرگمردی سیاسی و کارشناسی عارف


مهندس لطف الله میثمی
مصدق چنین بود
نه‌ تنها یك بزرگمرد سیاسی بلكه یك استراتژیست
بعنوان کارشناسی هوشیار استفاده کننده از قانون سازمان ملل مبنی بر اینكه هر ملتی بر منابع روی زمین و زیر زمین خود حاكمیت و مالكیت دارد
پیشبرنده استراتژی پیروز با تکیه بر اصل بر "شعار محدود" و "مقاومت نامحدود"
دارای شناخت كاملی از شاه و نیات درونی او
كارشناس بزرگی بود که عرفان نیز داشت
كاوشگری عمیق و کارشناس در رابطه با قانون ملی‌شدن نفت
ساعی در پیشبرد تقدس وار قانون ملی‌شدن نفت
پیشبرنده قانون تأمین اجتماعی و قانون بیست‌درصدی به نفع دهقانان با استفاده از اختیارات تامی که از مجلس گرفت
مبارزه با انگلیس با کمک این اصلاحات اجتماعی و بسیج توده‌ها
ایجادگر اقتصاد ملی و اقتصاد متوازن بدون نفت (برابری صادرات با واردات) در سال 1331 كه حتی جلوتر از ژاپن آن زمان بود
عدم استفاده از ضعف رقبای خود برای حذفشان
تاثیر گذارنده گسترده بر روی جنبش ملی در منطقه - ملی کردن کانال سوئز توسط عبدالناصر در مصر و وضع قانون 80 توسط عبدالكریم قاسم در عراق
نوشته های نیكسون در كتاب "جنگ حقیقی" و استیون كینزر در كتاب "همه مردان شاه" گویای قدرت و قوت اقدامات مصدق است
این مقاله را بخوانید

دخالت آمریکا در سرنگونی مصدق اشتباه بود

بیل کلینتون رئیس جمهور سابق آمریکا
بیل کلینتون، رییس جمهورى سابق آمریکا با انتقاد از سیاست دهه هاى گذشته این کشور در قبال خاورمیانه گفت: سرنگونى دولت ملى دکتر محمد مصدق در سال هزارونهصدوپنجاه وسه - برابر با ۲۸ مرداد سال سی و دو - توسط سازمان اطلاعات مرکزى آمریکا (سیا) اشتباه بوده است
به گزارش ایرنا، وى در گفت و گو با یکى از شماره هاى اخیر روزنامه آلمانى زبان «نتس زونتاگ»، چاپ سوییس افزوده است: باید از سیاست اشتباه دهه هاى گذشته آمریکا، از جمله در برابر دولت ملى دکتر مصدق درس بگیریم. رییس جمهورى پیشین آمریکا در ادامه این گفتگو درباره حضور نیروهای این کشور در عراق و تجهیز ایران به سلاح هسته اى اظهار نظر کرد

نامه به دادستان و وزارت دادگستری در ارائه دلایل مبنی بر ابطال انتخابات دوره دوم

اسنادی از مقاومت مردم بعد از کودتای 28 مرداد 32

انتخابات عمومی دوره دوم مجلس سنا درتهران، از آغاز تا پایان، مخالف موازین و اصول قانون انجام شده است و این مسئله همه کسانی را که علاقمند به برقراری آزادی و حیثیت و اعتبار مملکت و یک دولت آزاد و دموکراتیک برای ملت هستند را واداشته تا این بیانیه را بخاطر روش برگزاری انتخابات اعلام کنند. بخاطر اساس غیرقانونی این انتخابات و بر اعتباری آنها خواهان تحقیقات و اجرای قانون درباره این موضوع هستیم و قانون در مورد همه کسانی که آن را نقض کرده اند و یا مستقیم و یا غیر مستقیم در نقض قانون حمایت و همکاری کردند و کسانی که خلاف مصالح عمومی عملی انجام داده اند، باید اجرا گردد
این مقاله را بخوانید

اقتصاد سیاسی 28 مرداد


مهرداد سید عسگری
در آنزمان: 88 درصد درآمد نفت در آنزمان به انگلیسیها پرداخت میشد، ملت ایران مورد تحریم اقتصادی قرار گرفت، دولت دکتر مصدق کوشش برای صادر نمودن اقلام غیر نفتی مانند گوسفند زنده و تنباکو نمود که مازاد تجاری این صادرات در پایان سال قابل توجه بود، در داخل کشور توزیع ماهی بجای گوشت گوسفند صورت گرفت و بجای قرض از بانک جهانی پول کشور چاپ گردید
پس از کودتا: سیا باقی مانده بودجه جهت انجام کودتا را به شاه پرداخت کرد، در محلات فقیر نشین مایحتاج عمومی توزیع نمود، قرارداد کنسرسیوم نفت در سال سی و چهار به امضاء رسید که تولید و عرضه نفت ایران را برای 25 سال در مقابل پرداخت 50 درصد از خالص در دریافتیها به دولت ایران برعهده گرفت، ایران از تولید کننده فرآوردههای نفتی به تولید کننده نفت خام تبدیل گردید بگونه ای که تولید نفت خام از 12 میلیون بشکه در سال 1334 ، به یک ممیز شش میلیارد بشکه در سال 1350 رسید و از اینجا یکی از دلایل اصلی دشمنی با حکومت ملی مصدق و براه اندازی کودتای مرداد 32 نمایان میگردد
این مقاله را بخوانید

میراث مصدق


رامین كامران
در حوزهٌ سیاست وارث كسی است كه اندیشه و عمل سلف خویش را زنده نگاه دارد نه آنی كه این میراث را محض نمایش در گوشه ای نگهداری می كند و بقیه را به تماشای آن فرامیخواند. این كار مستلزم نو كردن میراث است نه تكرارش. میراث مصدق را باید با به كار گرفتنش زنده كرد و این كار كسانی است كه هم به آن وفادارند و هم همت مبارزه دارند. زنده كردن این میراث زنده كردن تمامی آن است نه برگرفتن بخشی از آن و واگذاشتن باقی. امروز هدف داخلی كار یعنی برقراری دمكراسی لیبرال و لائیك هدف مقدم است و باید گرد آن متحد شد ولی این به معنای از دست گذاشتن استقلال نیست. نامگزاری جبهه ای كه باید كار را به انجام برساند باید به اعتبار همین تقدم انجام گردد نه به یادگار گذشته. مشكل اساسی پیدا كردن رهبر با به حركت انداختن مبارزه است كه حل خواهد شد و نه قبل از آن. نمیتوان منتظر نشست تا كسی از راه برسد و باقی را به حركت وادارد، باید حركت را به راه انداخت تا رهبری از میان آن بجوشد. ملت ایران تا به حال یك قرن برای رسیدن به نظام سیاسی دلخواهش انتظار كشیده است، به سر آوردن این انتظار فقط از خود او برمی آید
این مقاله را بخوانید

این خانه ما بود که از پای فکندند

دکتر منیر طه
این خانۀ ویرانه سرایِ پدرِ ماست
این دادسرایِ پدرِ دادگر ماست

این خانۀ ما بود که از پای فکندند
خود خانۀ او در دلِ خونین جگر ماست

ای قصرِ کهنسالِ مصدق مَبَر اندُه
مولای تو را جای و مکان چشمِ ترِ ماست

ادامه این شعر را اینجا بخوانید

اطلاعیه کمیته نهضت مقاومت ملی دانشگاه در باره اخراج دانشجویان

اسنادی از مقاومت مردم بعد از کودتای 28 مرداد 32
پس از اعتصاب پرشکوه و همگانی یکشنبه 18 بهمن که برهبری کمیته نهضت مقاومت ملی دانشگاه انجام گرفت اکنون عوامل دربار و دولت آدمکش زاهدی از طریق فرمانداری نظامی لیست عده ای از دانشجویان میهن دوست را برای روسای دانشکده ها فرستاده و اخراج آنان را خواسته اند. در تاریخ دانشگاه این نخستین باری است که دولت گستاخانه در امور دانشگاهها دخالت میکند. ما ضمن افشای این توطئه ضدفرهنگی که استقلال دانشگاه را عملا درهم میشکند، آمادگی دانشگاه قهرمان را برای هرگونه نبرد خونین در راه حفظ استقلال دانشگاه و کشور اعلام داشته، صفوف خود را برای مبارزات آینده در این سنگر مقدس بسیج میکنیم
چهارم اسفند 1332
این مقاله را بخوانید

اعتراف مادلین البرایت به نقش آمریکا در سرنگونی دولت مصدق

در سال 1953، (1332)، ایالت متحده آمریكا نقش معنى دارى در همساز كردن عملیات سرنگونى حكومت مردمى نخست‏وزیر محمد مصدق بازى كرد. حكومت آیزنهاور بر این باور بود كه عملیاتش را دلایل استراتژیك، موجه مى‏كنند. ولى این كودتا آشكارا بازگشت به عقب و مانع رشد سیاسى ایران بود و آسان مى‏توان فهمید چرا بسیارى از ایرانیان ، بخاطر دخالت امریكا در امور داخلى آنها، همچنان خشمگین هستند . از آن پس، بمدت یك ربع قرن، امریكا و غرب حمایت جدى از رژیم شاه كردند. حكومت شاه اقتصاد كشور را توسعه داد اما مخالفان سیاسى را نیز با خشونت سركوب كرد. همانطور كه پرزیدنت كلینتون گفت، امریكا باید سهم خود را از مسئولیت مسائلى بر عهده بگیرد كه در روابط ایران و امریكا بوجود آمده‏اند

کودتای 28 مرداد: ناشی از تسليم نشدن مصدق به باج خواهی انگلستان بود يا محصول خيانت شاه؟

علی شاهنده
هدف خيزش نهضت ملی در آن برش تاريخی با تشکيل « جبهه ملی » به رهبری دکتر مصدق , تامين حاکميت کامل ملت ايران به اداره امورو دارائی و ذخاير ملی خود بود ودستيابی به آن مستلزم قطع دست استعماری دولت بيگانه ( انگلستان ) از سرزمين ايران. و چون برنامه ها واقدامات استعماری آن دولت, دخالت دراداره امورکشور و تاراج ثروت کشورو مهمترين آنها تاراج ذخاير نفتي, در« شرکت نفت» درهم تنيده بودند, برای جبهه ملی اقدام اصلی و اساسی و مبرم برچيدن بساط شرکت نفت بود و مصممانه و مسئولانه دست بکار آن شد. قانون ملی شدن صنعت نفت ايران به مجلس شورای ملی ارائه شد و به تصويب مجلس رسيد وسپس با به تصويت رساندن قانون خلع يد از شرکت نفت, از آن شرکت خلع يد شد. حاکميت بر اداره امور و دارائی ملت به او بازگشت و او, خود اداره آنرا بعهده گرفت و با شايستگی از عهده برآمد
با یک کلیک روی عکس میتوانید بزرگ شده آن را ببینید  
با یک کلیک روی پرچم میتوانید سرود ای ایران را بشنوید و متن آن را بخوانید  
بازگشت :   به بالا